Het ‘godvormig’ gat

Het ‘godvormig’ gat

Bijna tweeënhalf jaar lang schrijf ik een blog over muziek. Muziek is één van de kunstvormen die je de mogelijkheid geven om de aardse dingen achter je te laten. Het geeft je de mogelijkheid om te genieten van iets wat bijna goddelijk is en bij tijd en wijl misschien ook wel echt goddelijk is.

In Genesis staat dat God de mens schiep naar Zijn beeld en gelijkenis, als enige van de hele schepping. De drang naar het goddelijke dat in de mens zit, is dus als het ware een afdruk van God zelf. De mens, met zijn goddelijke afdruk, heeft scheppingsdrang. De scheppingsdrang die in allerlei vormen van kunst naar boven komt. De drang om een lied te scheppen, een personage, een schilderij. Iets de werkelijkheid in scheppen wat er eerst niet was. Er was ooit een wereld zonder de liedjes van Bob Dylan, de schilderijen van Rembrandt en de boeken van Dostojewski.

Misschien kun je stellen dat het enige in deze wereld wat verheven is boven het aardse de kunst is. Hetgeen waaraan we kunnen zien dat de mens de drang heeft om iets te scheppen, iets waarin we het goddelijke van onszelf kunnen zien. Iets dat een parallel universum creëert waarin de kunst de enige werkelijkheid is.

Nietzsche was atheïst en geloofde dat het christendom één van de grootste kwaden was in deze wereld. ‘God is dood’, zei hij, ‘en wij hebben Hem vermoord’. Hebben we Hem vermoord door religie? Door Hem te proberen te begrijpen en te vatten? Door aan te nemen dat Hij gesproken heeft tot ons? Maar dan zou Nietzsche wel geloof moeten hebben in God en dat deed hij niet. Hij zei: ‘Mensen willen de waarheid niet horen, omdat ze hun illusie niet vernietigt willen zien’. Die illusie zou onder andere geloof kunnen betekenen en de waarheid zou dan kunnen zijn dat God niet bestaat. Nietzsche onderkende echter dat als mensen hun religie zouden verlaten er een gat achter zou blijven. Nietzsche zei dat als we God verlaten, we het gat dat God achterlaat moeten vullen met kunst en literatuur. Dat we het ‘godvormig’ gat vullen met het enige dat enigszins in de buurt komt bij de heerlijkheid van God. Toch erkende hij dat als mensen God verlaten er een gat achterblijft. Misschien voelde hij dat gat wel meer dan ieder ander, misschien is dit wel de reden dat Nietzsche krankzinnig is geworden. Krankzinnig door het gat dat hij probeerde op te vullen met alles wat boven het aardse verheven is, behalve met God. En maakte de leegte die hij niet wilde erkennen hem gek.

Is dat gat met iets ander op te vullen dan met het geloof in God. Geven kunst en literatuur dezelfde troost als God? Sommigen menen van wel en zeggen God niet nodig te hebben. Ik echter heb de kracht niet om dat gat op te vullen met iets anders dan God. Misschien is het zo dat je eerst moet toegeven dat je zwak bent, niet in staat bent om het gat op te vullen en komt hierna het geloof in God. Ik vind het niet erg om toe te moeten geven dat ik zwak ben. Want de apostel Paulus zegt: ‘Als ik zwak ben, ben ik sterk’. Want waar de sterkte van de mensheid ophoudt, begint die van God en waar het verstand van de mens ophoudt, begint dat van God. Ik schaam me niet om te zeggen dat ik als mens niet met alles kan omgaan en niet alles kan begrijpen. Alles aan mijn lichaam en geest is begrenst en dan is het juist fijn om te weten en te geloven dat die grenzen ooit vervuld zullen worden door God. Dat er geen grenzen meer zullen zijn aan mijn lichaam en verstand. En dat is nou juist waarom ik van mening ben dat kunst en literatuur het ‘godvormig’ gat niet kunnen opvullen. Want hoezeer ze ook boven al het aardse verheven mogen zijn, ze laten de grenzen van mijn lichaam en verstand niet verdwijnen en dat doet God wel. Want het geloof in God is in essentie dit: beseffen dat je als mens aan allerlei fysieke en mentale grenzen bent gebonden en dat er niets is dat dit kan oplossen en daarmee accepteren dat er een Wezen is groter dan jezelf, maar waar je ook een beeld van bent en weten dat er ooit een einde komt aan je fysieke en mentale grenzen en alles vervuld zal worden door God.

Ik ben van mening dat iedere mens in enige vorm dit ‘godvormig’ gat ervaart. Misschien meen je het niet te ervaren, maar ik denk dat je dan een manier hebt gevonden door allerlei lastige denkpatronen om die leegte te onderdrukken. Misschien ervaar je die leegte niet iedere dag, maar ik denk dat hij er nog wel zit.

Ik weet in iedere geval wel zeker dat ik vorig jaar kampte met het ‘godvormig’ gat. Ik ben opgegroeid in een christelijk gezin en ben daarom ook in mijn kinderjaren altijd christen geweest en ik geloofde in God, zonder daar nou echt over na te denken. Een paar jaar geleden echter begon ik aan alles te twijfelen en kwam ik op het punt dat ik niet meer wist of God nou wel of niet bestond. Ik probeerde het gat vanbinnen met alles te vullen. Met kunst, literatuur, filosofie, maar ik ervaarde dat niets dit gat dat bij mij vanbinnen zat kon vullen. Dat gat maakte me depressief en ik verlangde terug naar de tijd dat ik onvoorwaardelijk in God kon geloven. Mijn denkpatroon zat me echter in de weg. Totdat ik op een gegeven moment een Alphacursus ging doen. Ik leerde hier het christelijk geloof op een totaal nieuwe manier kennen. Ik leerde het niet kennen als geloof dat tegen wetenschap en de rede ingaat, maar juist als een geloof dat zich laat testen door wetenschap en vol literaire kwaliteiten zit. Je hoeft het bestaan van God niet aan te nemen door gewoonweg het te geloven, zonder dat je hier over nadenkt. Want juist door lang na te denken en te filosoferen ben ik tot meer verdieping van mijn geloof gekomen en heb ik me in februari van dit jaar laten dopen.

Ik merk nu bij mezelf dat ik geen gat meer vanbinnen voel. Ik weet nu wat de zin van het leven is en dat dit leven een geschenk van God is en een test. Een test zodat Hij kan zien of je de keuze voor Hem maakt en bereid bent je hart, ziel en leven aan Hem te geven.

Zou ik de uitspraak van Nietzsche mogen omdraaien? Misschien is het zo dat mensen niet in God willen geloven, omdat ze hun eigen waarheid niet vernietigt willen zien. Misschien was het zo dat Nietzsche niet kon accepteren dat er een Wezen was dat verheven is boven het aardse en het menselijke en dit zo tegen zijn waarheid inging dat hij dit niet wilde accepteren. Misschien is er echt niets ander dan God dat dit gat kan vullen……

Het schilderij uit dit bericht heet ‘God de Vader’ en is van Pompeo Girolamo Batoni.

Advertenties