Kunst in essentie

Misschien dat de term kunstliefhebber mijn persoonlijkheid of identiteit het beste omschrijft, omdat ik (vrijwel) alle aspecten die definiëren wie ik ben, terug kan vinden in de kunst. Zo zijn er in de kunst genoeg werken te vinden die een Bijbels verhaal, een filosofisch vraagstuk uitbeelden of portretten die een persoon zo weten te treffen, dat ik die persoon kan leren kennen door enkel en alleen naar het portret te kijken. Vervolgens aan zelfreflectie te doen door na te denken over wie deze persoon op het schilderij is en in welke dingen hij op mij lijkt of juist niet.

Ik vraag me de laatste tijd af waarom kunst zinvol is, maar ik kan alleen zeggen dat ik er een liefhebber van ben. Dat ik het mooi of lelijk vind, dat het me raakt of koud laat. Misschien dat ik er een verhaal bij kan verzinnen van wat het uitdrukt. Maar wat maakt kunst zinvol? Is het überhaupt zinvol? Is het niet veel zinvoller om bezig te zijn met maatschappelijke problemen of klimaatverandering, omdat dit onze morele plicht is? Toch voelt het voor mij alsof kunst zin heeft, alsof het de essentie van het bestaan kan uitdrukken. Maar verder dan een gevoel kom ik niet. Een kunstwerk lijkt geen woorden nodig te hebben om de kern van een verhaal te vertellen, er valt aan het tafereel te zien wat het uitdrukt, althans voor mij.

Nog iets waar ik geen antwoord op heb, is wat kunst goed maakt. Is dit schoonheid, vakmanschap, het idee, de emotie die het bij mensen oproept, de erkenning van een groep kenners? Is het een combinatie van factoren? Zijn het bij ieder kunstwerk andere factoren die de kwaliteit bepalen? Is er überhaupt wel een objectieve maatstaf waarmee kunst beoordeeld kan worden?

br_SK-A-3584-00 (1)
Meisje in kimono – George Hendrik Breitner, foto: Rijksmuseum

Wel kan ik antwoord geven op de vraag welke kunst me raakt; welke emotie het in me oproept, zoals schoonheid of juist afschuw. En het antwoord is dat dit voor mij kunst in de meeste abstracte vorm is. Als ik naar kunstwerken kijk die duidelijk iets uitdrukken, voel ik me enigszins belemmert. Niet dat ik niet geraakt kan worden door een mooi schilderij van een persoon of iets dergelijks. Een goed voorbeeld zou het ‘Meisje in Kimono’ van Breitner zijn. Het is duidelijk dat er een meisje in kimono afgebeeld is, er zit een sprankeling in de blik, die denk ik zowel blijdschap als verdriet zou kunnen zijn of een combinatie. Ik kan er een verhaal aan koppelen over wie het meisje is, wat ze heeft meegemaakt, waar het tafereel zich afspeelt. Hetgeen me echter belemmert is hetgeen het uitdrukt. Ik kan het schilderij op duizenden manieren interpreteren, maar los van het afgebeelde meisje kan ik niet komen.
Misschien raakt abstracte kunst me het meeste, omdat het niets uitdrukt, buiten zichzelf. Het enige wat me beperkt zijn de lijnen en de kleuren. Het voelt alsof dit de meeste vrije vorm van kunst is, hetgeen kunst in essentie is. Want het is teruggebracht tot de kern: kleuren en vormen. Niets meer, niets minder.

Piet MondrianVictory boogie woogie 2009S0948
Victory Boogie Woogie – Piet Mondriaan, foto: Gemeentemuseum Den Haag

In het verleden heb ik geprobeerd een essay te schrijven over mijn interpretatie van ‘Victory Boogie Woogie’. Ieder verhaal dat ik eraan probeerde te koppelen, bleek niet bevredigend genoeg. Zo koppelde ik het populairste idee van jazzmuziek eraan, of het bestaan dat simpel oogt, maar bij een goede blik uiterst complex blijkt, of het idee dat het werk niet af is. Maar geen enkele interpretatie, voelde echt als de mijne. Ik kwam tot deze conclusie: vaak wil ik geen interpretatie aan abstracte kunst geven, is het genoeg om het ding an sich te bekijken. Te aanschouwen, om niets meer dan de reden dat het bestaat. De leegte in mijn hoofd op dat moment, alleen het zien, is een van de mooiste momenten die ik kan meemaken. Het voelt als een bevrijding dat ik niet beperkt ben tot een kunstwerk dat onherroepelijk iets uitdrukt.
Toch duikt er af en toe een idee op. Dit idee is by far hetgeen het dichtste in de buurt bij het gevoel van het kijken komt: het flirten met het idee van niets zijn dan een paar willekeurige atomen. Zoals het schilderij in eerste instantie niets meer oogt te zijn dan een paar vierkantjes en kleuren. Maar tegelijkertijd maakt alleen dat flirten me al angstig. Want wie ben ik, als ik niets meer ben?

Echter moet ik ook bekennen dat ik vaak maar al te graag bezig ben met het interpreteren van een kunstwerk. Dat de belemmering van hetgeen iets uitdrukt, soms juist ten goede bijdraagt. Soms vind ik het zelfs fijn als de belemmering in extreme vorm wordt doorgevoerd, zoals bij Egyptische kunst. Het lukt me niet om naar deze kunst te kijken, zonder de visie van de oude Egyptenaren in mijn achterhoofd te houden. Ik moet het bekijken als iets dat in verbinding staat met het eeuwige, het paradijs of het hiernamaals. Anders wordt het een statisch ding, dat hetzelfde lijkt als duizenden anderen Egyptische werken. Maar juist door de belemmering van religie, weet de kunst me te raken. Want dan wordt het statische aspect juist een positief aspect, omdat het naar mijn idee het eeuwige, het hiernamaals is essentie samenvat. Het is statisch, want het is een eeuwig proces dat voortduurt. Weliswaar is dit proces vol van alles en nog wat, maar hetgeen dit proces is, is statisch. Want de hemel ervaar ik als niets meer dan het zijn van het leven.

Misschien ben ik er achter waarom kunst zin heeft voor mij, maar alles behalve in absolute zin. Voor mij heeft kunst zin, omdat het me intrigeert en in veel gevallen weet te raken, zoals niets anders dit kan en doet. En ik weet niet wat de zin van het leven, zonder het goddelijke erbij te betrekken, kan zijn, buiten het leven op zichzelf. Kunst is niets buiten zichzelf, en heeft voor mij daarom zin. Omdat het zijn voor mij zin heeft, wat dit dan ook moge zijn.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s