De handtekening van Jean Tinguely

De handtekening van Jean Tinguely

Wellicht bedoelt Tinguely in zijn werken niets meer dan doelloosheid. Het bewegen van machines in de leegte van de lucht. Wellicht vertellen ze geen verhaal of bevatten ze geen mysterie dan het ontbreken van een mysterie. Ze zijn niets meer dan apparaten die bewegen door de kracht van elektriciteit. Bewegen, bewegen, bewegen…

dsc_0283
‘Sculpture Gismo’ – Jean Tinquely eigen foto

Hoe word je geraakt door zoiets? Iets wat geen boodschap bevat, geen idee, behalve de beweging. Het antwoord is dat ik in eerste instantie hier niet door geraakt werd, toen ik de tentoonstelling over zijn werk in het ‘Stedelijk museum’ doorliep. Mijn intellect werd weliswaar geprikkeld door de werking van de machines en de geniale geest die hierachter zit, die een haast onvoorstelbare controle heeft over de kracht en beweging die elektriciteit voortbrengt. De emotie bleef uit. En wat maakt een mens een mens, als er alleen intellect is en geen emotie?

De emotie kwam, geleidelijk, toen ik de tentoonstelling verlaten had en met een vriend erover nadacht wat de waarde van kunst bepaald en hoeveel verschillende soorten waarden kunst kent. Of waarde wel bepaald kan worden door emotie die het oproept, het vakmanschap wat erachter zit, de impact die het heeft gehad op de kunstwereld en bovenal of een kunstwerk zijn waarde verleent aan de schoonheid ervan? Of dat de waarde van kunst alleen bepaald wordt door de idee die erachter zit? De idee van de maker om iets te scheppen wat nog niet eerder in de werkelijkheid bestond.

En de idee achter Tinguely’s werk is wellicht de doelloosheid of niets meer zijn dan een apparaat wat beweegt. Wat drukt dit uit? Kan dit überhaupt wel iets uitdrukken? Misschien is het ontbreken van de boodschap, de werkelijke boodschap.

En dan komt het in me op dat wellicht alles om ons geen doel heeft, buiten alleen het zijn van dingen. Het zijn van het heelal, de wereld, de planten, dieren en mensen. En dat er buiten dit geen doel is. Wat is de emotie die dit oproept? Afschuw, verschrikking, acceptatie of omarming van het ontbreken van een doel. Bij mij de eerste twee. Iets in mij schreeuwt om zingeving, een doel. Een doel wat ik gevonden heb in mijn geloof. Maar feit is dat verschrikking en afschuw ook emoties zijn die kunst kan oproepen.

Ik vind dit niet erg. Ik kijk naar een kunstwerk om geprikkeld te worden, om iets te zien waar een idee achter zit, ook al is dit idee niets meer dan het ontbreken van een boodschap. De emotie die erbij komt kijken is voor mij van onderschikte waarde en bepaald denk ik ook niet de waarde van het schilderij. Wat de waarde bepaalt, in artistieke zin, is denk ik de idee. De idee van Rembrandt om zijn zoon in een monnikendracht te schilderen, die van Van Gogh om een sterrennacht te schilderen op een manier die lijkt een andere werkelijkheid te scheppen, of van Tinguely om bewegende apparaten te maken, die voor de rest geen boodschap bevatten. Want de idee is hetgeen wat er uiteindelijk toe leidt dat de kunstenaar iets schept, wat vervolgens waarneembaar is door de kijker. Dit is hetgeen wat de mogelijkheid geeft aan de kijker om de waarde van het kunstwerk te bepalen. En wellicht daarom de waarde van het kunstwerk samenvat. 

En plots, na alle doelloosheid van de tentoonstelling, komt er een einde aan. Een einde waarbij de kunst opeens wel een verhaal vertelt. Tinguely is ooggetuige van een brand van een boerderij, de lucht van verbande dierenlijken doet hem denken aan de lucht van de rook die uit concentratiekampen kwam. Hij gaat het uitgebrande gebouw in en haalt zwartgeblakerde machines en verbrande dierenlijken uit het gebouw. En maakt hiervan een gigantisch groot geheel, wat beweegt. De handtekening van Tinguely blijft de beweging, de beweging die doelloos is. Maar hij vertelt door middel van zijn kunstwerk opeens een verhaal. Een luguber, angstaanjagend verhaal, maar weliswaar een verhaal wat emotie in mij oproept. Een verhaal wat de verschikking uitdrukt, maar toch ook op een manier vol schoonheid…

En daarmee kwam de tentoonstelling tot een eind.  

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s